Tvöfaldur fögnuður

01. april 2010 - Av:Sakarias Ingolfsson

Í dag minnumst við þess þegar Jesús neytti síðustu kvöldmáltíðarinnar með lærisveinum sínum. Jafnframt fögum við þess sama sem Jesús og lærisveinar hans gerðu á þeim degi, nefnilega að Drottinn leysti þjóð sína úr ánauð í Egyptalandi.

Níu plágur höfðu þegar dunið á Egyptalandi, og á skírdag átti sú síðasta að koma. Drottinn bauð gyðingunum að hver fjölskylda skyldi slátra lambi. Vegna þess að ísraelsmenn áttu að vera viðbúnir að fara af stað þurfti allt að gerast í skyndi. Lambið var steikt yfir eldi með ull og innyflum. Síðan átti fjölskyldan að borða lambið, og leifa eingu til morguns. Með þessu voru borin fram ósýrð brauð og beiskar jurir. Blóðið var látið renna af lambinu eins og venjulega, en hluta af því smurt á dyrastafi hússins þar sem fjölskyldan bjó. Blóð lambsins var tákn um líf fyrir húsið, fjölskylduna og öll dýrin sem heyrðu til. Um nóttina gekk engill dauðans um allt Egyptaland og tók líf allra frumburða í landinu, nema þar sem blóð lambsins var á dyrastöfunu. Þegar engillinn sá blóðið gekk hann fram hjá húsinu. Af þessu kemur nafnið páskar (passover á ensku). Hebreska orðið pascha þýðir að ganga fram hjá.

Þegar Jóhannes skírari sá Jesú koma til áarinnar Jórdan sagði hann: "Sjá Guðs lamb, sem ber synd heimsins" (Jóh 1:29). Þegar þá skildi Jóhannes að Jesús átti að gegna sama hlutverki og páskalambið. Það var við þessa máltíð sem Jesús stofnaði brauðsbrotninguna. Hann gaf þeim brauð og vín og sagði að þetta væri hans líkami og blíð. Síðan var hann leiddur í dauðann eins og lamb til slátrunar. (Post 8:32)

Drottinn gerði ekki greinarmun milli gyðinganna eftir því hvort þeir væru verðugir að felsast frá tíundu plágunni. Hann spurði hvorki um illvirki né góðverk, né um nokkuð annað í þeirra fari. Það eina sem skipti nokkru máli var blóð lambsins. Á sama hátt spyr hann ekki okkur om góðverk eða illvirki. Það eina sem skiptir máli er að við erum merkt blóði Jesú Krists. Sá sem er verðugur að taka við líkama og blóði Krists er einungis sá sem er óverðugur, og þarfnast fyrirgefningarinnar.

Kristniboðsþing NLM í Bergen

13. juli 2009 - Av:Sakki

Síðastliðinn miðvikudag til sunnudags var kristniboðsþing NLM, norska kristniboðssambandsins, haldið í Bergen. Ólíkt SÍK er þetta þing einungis haldið á þriggja ára fresti, og þess vegna er alltaf mikil eftirvænting. Ég ákvað að skrifa svolítið um þingið og okkar upplifun af því.

Allment mót

Kristniboðsþingið minnir svoítið á hið almenna mót SÍK sem var haldið árlega hér í forðum daga. Þetta er stórt mót með samkomum fyrir alla fjölskylduna, bæði á morgnana og síðdegis. Á kvöldin eru svo haldnar unglingasamkomur. Þingumræðurnar eru haldnar milli morgunsamkumunnar og síðdegissamkomunnar. Fjölmargt fólk var á staðnum, og margir höfðu komið langa leið til þes að taka þátt. Fólk keyrði alls staðar að, sumir alla leið frá Tromsö. Þar að auki voru þáttakendur frá kristniboðssvæðum NLM í nær öllum heimsálfunum og aðirir gestir, m.a. frá Íslandi.

Fyrir okkur var mótið líka stórkostlegt tækifæri til þess að skoða borgina Bergen. Ég skil vel að þeir sem flytja héðan til Oslóar fái heimþrá. Borgin er stórklostlega fögur, og sérstæð að mörgu leyti. Það var skemmtilegt fyrir okkur að skoða miðbæinn, gömlu bryggjuna, sjávardýrasafnið, fiskimarkaðinn og öll gömlu húsin.

Efst á baugi á mótinu

Yfirskrift mótsins var "til frihet" sem á íslensku mætti útleggja "til frelsis". Á samvernunum var talað um það að vera frjáls: Frjáls frá syndum sínum, frjáls til að fylgja Kristi, og frjáls til að segja frá honum. Fyrsti ræðumaður mótsins vitnaði um það að hann hefði lifað öllu lífinu eins og góður kristinn einstaklingur. Samt sem áður hafði hann ekki öðlast frelsi. Í raun hafði hann reynt að byggja sína eigin brú til himna, en þegar hann mætti Guði áttaði hann sig á því að hans eigin verk voru einskis virði. Þau gátu ekki frelsað hann. Frelsið felst í því að það er Drottinn sjálfur sem gefur það.

Mótinu lauk með því að nýjir kristniboðar voru vígðir til starfa. Einungis ein af þeim fjölskyldum sem fara út í ár sáu sér fært að koma á mótið, og því var það einungis hún sem var kölluð upp. Stjórn NLM og "Misjonssekritær" vígði fjölsyldkuna. Eftir það var þáttakendum mótsins boðið að koma upp á svið og mynda bænahring um fjölskylduna meðan beðið var fyrir henni. Ég held að á annað hundrað manns hafi komið upp á svið. Að lokum stóðu svo allilr upp og sungu saman "Þjóðsöng" NLM: "Ó Drottinn, ég vil aðeins eitt, að efla ríki þitt."

Efst á baugi á þinginu

Þrjú málefni voru efst á baugi á kristniboðsþinginu. Fyrst var það umræða um hvernig haga á starfinu á næstu þremur árum. Þ.e. starfinu sem þegar er í rekstri. Hvar eiga áherslurnar að liggja, og hvar á að draga úr? var stóra spurningin. Annað málefni var skipting starfsins í Noregi í nokkurs konar "sýslur". Núverandi skipting hefur þjónað sínu hlutuverki og er orðin of dýr í rekstri. Ný skipting þýðir að Noregi verður skipt í sjö starfssvæði í stað sextán. Þetta hefur í för með sér nokkurn niðurskurð og þar með mikinn sparnað. Þriðja málið, og það sem mest spenna var bundin við, var hvort að NLM ætti að stofna eigin söfnuð. Framvkæmdastjóri Ola Tulluan sem kynnti tillöguna, lagði áherslu á það að hér er ekki um að ræða að breyta kristniboðshreyfingunni í söfnuð, heldur að stofna afmarkaðan söfnuð innan hreyfingarinnar. Þessi söfnuður myndi þá gefa kost þá því að þeir sem ekki vilja standa innan þjóðkirkunnar geta í stað skráð sig í söfnuð NLM. Eftir miklar umræður var ákveðið að fresta málinu í þrjú ár.

Gestir frá Íslandi

Við hinnum allnokkra íslendinga á svæðinu. Hér voru bæði íslendingar sem búa í Noregi og eru þar af leiðandi meðlimir í NLM, og íslendingar sem komu frá Íslandi. Sérstakir gestir á vegum SÍK voru Gulli og Vallý. Mér fannst sérstaklega skemmtilegt að hitta allt þetta fólk sem ég hef kannski ekki séð í mörg ár.

Ný ensk biblíuþýðing

18. desember 2007 -

Ný ensk biblíuþýðing (NET - New English Translation) kom út fyrir nokkrum árum, með endanlegri útgáfu árið 2005. Fyrir þá sem ekki eru hrifnir af nýju íslensku þýðingunni mæli ég eindregið með þessari. Ekki nauðsynlega venga sjálfrar þýðingarinnar heldur vegna þess að með henni fylgja nákvæmar lýsingar á hvernig valið var milli mikilvægra atriða, nokkuð sem gefur lesandanum meiri skilning á fjölbreytileika frumtextans.

Það sem gerir að NET biblían sker sig út frá öðrum biblíuþýðingum eru neðanmálsgreinarnar sem finna má í henni. Yfir 60 þúsund neðanmálsgreinar sem fjalla um þýðinguna, annað orðalag, og annað sem mikilvægt er að þekkja, er að finna víðsvegar í þýðingunni. Ég mæli reyndar með því að allir þeir sem áhuga hafa á því að þekkja innihald biblíunnar vel, að útvega sér þessa biblíu.

Annað sem einkennir gæði þýðingarinnar eru þýðinarreglurnar sem finna má í viðaukanum, hugsanlega eru þær eitthvað sem HÍB gæti lært af. Ég tók mér til og þýddi þessar reglur yfir á íslensku og tek það fram að þetta er einungis lausleg þýðing. Mun betra er að lesa upprunalega textann á ensku fyrir þá sem geta það. Fyrir neðan sjálfar þýðingarreglurnar má finna lista yfir skammstafanir.

1. Texti

Gamla testamentið: Við þýðingu gamla testamentisins hafa þýðendurnir hafið vinnu sína á MT frutextanum. Þennan texta má finna í núverandi útgáfu BHS. Við þýðingu erfiðra versa hafa þýðendurnir fylgt textaafbrygðum, öðrum hebreskum textahefðum (t.d. dauðahafshandritunum) eða jafnvel reynt að geta sér til um þýðinguna. Svona afbrygði frá MT textanum eru alltaf tekin fram í neðanmálsgrein og yfirfarin af textaráðgjafa gamla testamentisins.
Nýja testamentið: Gríski textinn sem notaður er af hinum mismunandi þýðingaraðilum var ákvarðaður af textaráðgjafanum. Gríski textinn í heild sinni verður gefinn út síðar.
Hefðbundin vers: Þegar um er að ræða vers sem ekki hafa fullnægjandi textaheimildir (t.d. hafa nánast áreiðanlega ekki tilheyrt upprunalega handritinu) eru orðin afmörkuð af tvöföldum hornklofum ásamt neðanmálsgrein með lítilli umfjöllun um vandamálið.

2. Þýðingarákvarðanir og tól

Þar sem vafi hefur leikið á, hafa þýðendurnir ásamt ritstjórunum tekið ákvörðun hvernig þýða eigi ákveðið vers. Aðrir leshættir sem kunna að vera guðfræðilega mikilvægir eru teknir fram í neðanmálsgreinunum.
Þýðendurnir hafa ráðfært sig við staðlaðar (gagnrýnar) textaskýringar og viðeigandi greinar í tímaritum. Þetta er oft tekið fram í neðanmálsgreinunum
Staðlaðar orðabækur og uppflettirit voru notaðar þegar þess reyndist þörf. Fyrir þýðingu gamla testamentisins má nefna BDB, KB3 og TDOT; Fyrir þýðingu nýja testamentisins má nefna BDAG, Louw-Nida og TDNT.
Stafrænar leitarvélar og orðalyklar voru notaðar til hins ýtrasta við gerð þessarar þýðingar

3. Lögun þýðingarinnar

Þýðing á texta getur aldrei náð því að vera formlegt jafngildi upprunalega textans. Jafnvel þýðing sem öðru hverju endurspeglar hebreska eða gríska orðinu á kostnað þess tungumáls sem þýtt er á, verður reglulega að grípa til umorðunar. Á hinn bóginn er merkingarlegt jafngildi þýðingar og upprunalegs texta heldur ekki mögulegt. Þar af leiðandi lendir þessi þýðing, eins og allar aðrar, einhver staðar á milli formlegs og merkingarlegs jafngildis. Tekið hefur verið tillit til þessa vandamáls með hætti sem endurspeglast í eftirfarandi eiginleikum þýðingarinnar.

Við val á orðum og málfræðilegri uppbyggingu hefur þess verið kappkostað að endurspegla mismunandi stílum mismunandi höfunda biblíunnar. Ef mögulegt er ætti þýdd útgáfa af bréfum páls ekki að hafa sama hljóm og bréf Jóhannesar, Péturs eða Hebreabréfsins.
Ef litið er framhjá versum þar sem óformlegt mál er nær upprunalega textanum heldur en formlegt hefur tungumál þýðingarinnar formlegt snið (en þó ekki tæknilegt) Þýðingin forðast að mestu úrfellingar og styttingar ("don´t" og "isn't") nema þó í beinum tilvísunum.
Reynt hefur verið að láta tungumál þýðingarinnar líkjast sem mest máli fullorðinna manna. Reynt hefur verið að nota gott mál án þess þó að það sé of formlegt eða skreytt.
Þýðingin er ætluð bæði kristnum mönnum og þeim sem ekki hafa tekið trú. Til þess að gera hana skiljanlega fyrir sem flestum hefur þýðingin forðast guðfræðilegt fagmál eða "heilagt" mál.
Einnig hefur þess verið gætt að nota sem minnst forn orð (t.d. er orðið "letter" notað frekar heldur en "epistle"). Einnig hefur algerlega verið hætt við þérun þar sem hvorki hebreska eða gríska hafa yfir þvílíku að búa. Að sama skapi eru orð notuð um Guðdóminn ekki skrifuð í Hástöfum [(eins og gert er í KJV biblíunni)]
Löngum og flóknum setningum í frummálinu hefur verið skipt upp í styttri setningar, sem er venjulegra í nútímamáli. Samt sem áður hefur þess verið kappkostað að tengingarnar í frumtextanum hverfi ekki við þýðinguna.
Myndrænt mál og frasar í frumtextanum hafa verið uppfærðir þegar þeir virðast torskildir fyrir nútímalesanda eða eru þess eðlis að misskilningur er nærri óhjákvæmilegur. Bókstaflega þýðingin hefur þó verið sett í neðanmálsgrein ásamt stuttum skýringartexta..
Nafnorð hafa verið notuð í stað fornafna á þeim stöðum þar sem bein þýðing hefði verið strembin eða tvíræð fyrir nútímalesanda. Þetta er tekið fram í neðanálsgreinunum
Ræðuspurningar sem gera ráð fyrir neikvæðu svari hafa verið umorðaðar til þess að þetta komi fram í þýðingunni.
Þýðendurnir hafa forðast að beina þýðingu á endurtekningum eins og "svaraði og sagði" nema þar sem slíkt hefur sérstaka þýðingu. Yfirleitt er minnst á beinu þýðinguna í neðanmálsgrein
Merkingarleg þýðing hefur verið notuð varðandi inngangsorð eins og "sannlega, sannlega". Einfalt amen (ἀμήν) hefur verið þýtt "Ég segi satt:" og tvöfalt amen (sérstaklega í Jóhannesarguðspjalli) hefur verið þýtt "Ég segi ykkur sannleikan:"
Inngangsorð eins og ídú (ἰδού þ.e "sjá") hafa verið þýdd þannig að þau passi inn í samhengið. Dæmi um þetta eru "Hlustið:", "Takið eftir:" eða "Lítið á". Í einhverjum tilfellum hefur inngangsorðunum verið sleppt.
Gæsalappir (sem ekki fyrirfinnast í grísku eða hebresku handritunum) hafa verið notaðar til aðlögunar á nútímamáli.
Setningin er grunneining þýðingarinnar. Tölur sem tilgreina skiptingu textans í vers eru feitletraðar. Ljóðrænt mál er formað eins og ljóð.
Frásagnarnútíð í gríska textanum er þýdd sem einföld þátíð, þar sem okkar tungumál hefur ekki málfræðilegar samansetningar sem samsvara þessu.
Stundum getur þolmynd gríska textans skapað tvíræðni eða óskiljanleika í nútímamáli. Þegar svo er hafa þýðendurnir annað hvort valið að gefa merkinguna til greina út frá samhenginu eða að breyta sögninni yfir í germynd. Þetta er tilgreint í neðanmálsgreinunum.
Í þýðingunni er að finna endurtekningar í samhangandi rökfærslu til að einfalda skilning á þeim. Þetta er tekið fram í neðanmálsgreinunum.
Sérnöfn hafa verið stöðluð i samræmi við nútímamál

4. Fleiri eiginleikar þýðingarinnar og neðanmálsgreinanna

Þar sem viðbótarupplýsingar eru nauðsynlegar til skilning á orðaleikjum, sögulegum staðreyndum, menningarmismunum o.s.frv. hefur stutt umfjöllun verið sett í neðanmálsgrein
Hvers konar tæknileg orð eða guðfræðilegt fagmál sem ekki reyndist mögulegt að víkja undan er skýrt nánar í neðanmálsgrein.
Hvers konar heiti á peningum og mælieiningum eru útskýrð í neðanmálsgreinum, þrátt fyrir að yfirleitt séu þau þýdd með samsvarandi einingum sem notaðar eru í Ameríku í dag. Einingar metrakerfisins eru teknar með í neðanmálsgreinunum.
Óbeinar tilvísanir, hliðstæða texta og tilvitnanir er í takmörkuðum mæli að finna í neðanmálsgreinunum.
Þýðendurnir hafa búið til lýsandi yfirskriftir, lesandanum til hjálpar.
Þegar neðanmálsgreinarnar segja frá grískum eða hebreskum orðum er viðeigandi leturgerð notuð. Oft fylgir þó endurritun með latnesku letri, og í sárafáum tilfellum er einungis notast við endurritun.
Skammstafanir yfir bækur biblíunnar og annað efni sem vísað er í fylgja Patrick H. Alexander et al., eds., The SBL Handbook of Style: For Ancient Near Eastern, Biblical, and Early Christian Studies (Peabody, Mass.: Hendrickson, 1999) þó með nokkrum undantekningum

Skammstafanir

BDAG - Bauer, W. A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature. 3d ed. Revised and edited by F. W. Danker. Translated by W. F. Arndt, F. W. Gingrich, and F. W. Danker. Chicago and London: University of Chicago Press, 2000
BDB - Brown, Francis, S. R. Driver, and Charles A. Briggs. The New Brown-Driver-Briggs-Gesenius Hebrew and English Lexicon. Peabody, Mass.: Hendrickson, 1979
BHS - Elliger, K. and W. Rudolph, eds. Biblia Hebraica Stuttgartensia. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 1983
KB3 - The Hebrew and Aramaic lexicon of the Old Testament / by Ludwig Koehler and Walter Baumgartner ; subsequently revised by Walter Baumgartner and Johann Jakob Stamm ; with assistance from Benedikt Hartmann ... [et al.] ; translated andedited under the supervision of M.E.J. Richardson. Leiden : Brill, 2001
MT - Masoretic text. Staðalútgáfa gamla testamentisins í gyðinglegri hefð. Textinn er nefndur eftir hópi af fræðimönnum gyðinga sem snemma á miðöldum bætti sérhljóðatáknum við gamla hebreska textann.
TDNT - Kittel, G. and G. Friedrich. Theological Dictionary of the New Testament. Translated by Geoffrey W. Bromiley. Grand Rapids: Eerdmans, 1964-1976
TDOT - Botterweck, G. Johannes and Helmer Ringgren, eds. Theological Dictionary of the Old Testament. Translated by J. T. Willis, G. W. Bromiley, and D. E. Green. 8 vols. Grand Rapids: Eerdmans, 1974

"Kristilegar" greinar á Wikipedia

15. desember 2007 - Av:Sakki

Um daginn var mér litið inn á íslenska hlið alfræðiorðabókarinnar Wikipedia. Ég fletti upp nokkrum orðum eins og Biblían, Jesús og kristni. Greinunum er augljóslega mjög ábótavant, og gaman væri að setja saman hóp sem hefði það hlutverk að endurbæta þær.

Ég geri ráð fyrir því að flestir þeir sem kunna að taka upp á því að lesa þessa síðu kannist við alfræðiorðabókina wikipedia. Til öryggis ætla ég þó að útskýra það í mjög stuttu máli. Wikipedia er stafræn alfræðiorðabók sem rekin er á léninu wikipedia.org Það er ekki ákveðinn hópur fræðimanna sem uppfærir innhald síðunnar heldur eru það gestir síðunnar. Hver sem er getur smellt á þar til gerðan tengil til þess að bæta við, eða breyta efni orðabókarinnar.

Þetta hefur auðvitað bæði kosti og galla. Helsti kosturinn er að uppfærsla orðabókarinnar er mun hraðari en ef um lokaðan hóp fræðimanna væri að ræða. Þar að auki þýðir þetta að efni síðunnar er einnig mun víðtækara. Á hinn bóginn er versti galli síðunnar sá að stór hluti efnisins stenst ekki nánari skoðun efnisins. Sumar staðhæfingar eru rangar og aðrar eru hreinlega innihaldslausar.

Það efni sem upp kemur ef maður flettir upp ýmsum kristnum hugtökum er dæmi um óvandað verk. Sumar greinarnar bera þess merki að höfundur þeirra hefur reynt að vera hlutlaus en misheppnast illa. Greinin um biblíunna þyrfti meðal annars að innihalda umfjöllun um efni hennar, stöðu innan kristinnar trúar (sem og annarra trúarbragða), handritafræði, tengla í sér greinar fyrir nýja og gamla testamentið, sem og einstakar bækur. Greinin um kristindóminn þyrfti að skýra frá stærstu greinum kristindómsins og meginboðskapi trúarinnar: kaþólsku kirkjunnar, austurkirkjunnar og hinna ýmsu mótmælendakirkja. Þar að auki þyrfti sú grein að segja í stuttu máli frá þeim trúarsamfélögum sem kalla sig kristin en eru þó ekki viðurkennd af "öðrum" kristnum samfélögum (t.d. Mormónar og Vottar Jehóva)

Eins og ég nefndi efst í þessari færslu hefði verið gaman að safna saman áhugasömum mönnum og skrifa nýjar greinar fyrir wikipedia. Slíkt verk er þó svo stórt að það getur tekið mörg ár þótt svo að hægt væri að finna stóran hóp af áhuagsömu fólki. Þeir sem eru áhugasamir mættu gjarnan senda mér línu.

Ný biblíuþýðing

07. desember 2007 - Av:Sakarias Ingolfsson

Ný þýðing á biblíunni leit dagsins ljós í miðjum október og heimasíða þessarar þýðingar opnaði fyrsta nóvember. Þýðingarnefnd hefur augljóslega vandað sig við verkið og fylgt sínum hugsjónum. Hvort að hugsjónirnar eru réttmætar er önnur spurning og helst þyrfti að meta kosti þeirra og galla opinberlega. Hér ætla ég hinsvegar að benda á örfáa almenna erfiðleika við að þýða biblíuna.

Hvað á að þýða?

Snemma í ævi kirkjunnar var ákveðið hvaða rit ættu heima í því ritasafni sem við í dag köllum nýja testamentið. Gamla testamentið lá þegar fyrir á dögum Krists og er staðfest af honum. _{(Wisløff 1975:18f)} Talið er að þegar á annari öld e.Kr hafi ríkt almenn samstaða um hvaða bækur ættu að vera í biblíunni _{(Hägglund 2003:5)}. Kirkjan sem stofnun staðfesti ritasafnið á Níkeufundinum árið 325. Marteinn Lúther og aðrir siðbótarmenn gagrýndu síðar innihald biblíunnar og smám saman voru hin svokölluðu apókrýfurit gamla testamentisins fjarlægð. Í dag ríkir nokkur samstaða (þ.e. meðal mótmælenda) um innihald biblíunnar, þótt svo að áhuginn fyrir apókrýfuritunum hafi vaknað að nýju.

En jafnvel þótt svo að menn séu sammála um hvaða rit eigi að þýða, þýðir það ekki að menn séu á eitt sáttir um hvað þau innihalda. Ástæðan fyrir þessu er sú að ekki er til eitt einasta frumrit af biblíunni.

Mismunandi handrit

Prestar og guðfræðingar vísa stundum til frumtexta bíblíunnar og halda því fram að orð sem á íslensku er þýtt með ákveðnum hætti ætti frekar að þýða með öðrum hætti. Það segir sig auðvitað sjálft að ef menn væru á eitt sáttir um þýðingu biblíunnar hefði aldrei komið til að þeir þýddu hana upp á nýtt.

Ég hef þegar nefnt þá staðreynd að frumrit biblíunnar glötuðust fyrir löngu síðan. Hugsanlega á eftir að finnast frumrit af einhverju rita nýja testamentisins, en hið gamla er algerlega týnt. Margir frjálslyndir guðfræðingar halda því jafnframt fram að aldrei hafi verið til neitt "endanlegt" frumrit af ritum gamla testamentisins.

Þær leifar sem fundist hafa af gömlum handritum eru ekki frumrit, heldur afrit. Þessi afrit eru svo afrit af öðrum afritum. Sum þessara eru mjög vönduð og bera þess vitni að sá sem skrifaði þau bar virðingu fyrir frumritinu. Önnur handrit eru lauslegri og virðast vera gerð af kirkjumeðlimum sem vildu eiga sitt eigið eintak. Mörg þessara handrita innihalda einungis hluta af einhverju einu riti biblíunnar.

Þeir sem vísa í frumtextann í dag, vísa þá í samansetta frumtexta, ekki eiginlegt frumrit biblíunnar. Til eru nokkrir mismunand frumtextar og hér í Evrópu er algengast að nota texta sem settir eru saman af þýska biblíufélaginu_{(NA27 og BHS)}. Í þessum skrifuðu orðum er verið að vinna að endurbættum frumtexta gamla testamentisins _(BHQ).

Munurinn á milli handritanna er oftast ekki mikill. Stundum er munur á stafsetningu, stundum vantar eitt til tvö orð og stundum er einu eða tveimur orðum ofaukið. Í mjög fáum tilfellum er munurinn milli handrita markverður. Þetta á til dæmis við um endann á rómverjabréfinu. _{(Nánar: Metzger 2002:470-473)} Þegar munurinn getur haft áhrif á þýðingu textans er yfirleitt að finna neðanmálsgrein sem tilgreinir þetta. _{(Sjá t.d. Markús 10:7 í 1981 útgáfunni)}

Þrátt fyrir allt er munurinn milli hinna ýmsu handrita grísku biblíunnar minni en munurinn á milli hinna mismunandi útgáfa biblíunnar á ensku._{(Wegner 2006:24)}

Þýðing - eða túlkun

Tilbúinn frumtexti gerir þýðingarvinnuna ekki endilega sjálfsagða. Flest orð geta haft meira en eina merkingu, og verður þýðandinn þá að velja þá sem honum þykir líklegust. Enska orðið walk er oftast þýtt með sögninni að ganga. Stundum er þó réttara að nota nafnorðið ganga/göngutúr eða jafnvel gönguleið. I allflestum tilfellum er hægt að velja rétta þýðingu út frá samhenginu. Í setningunni "I took a walk" merkir orðið walk göngutúr, en í setningunni "It is more healty to walk than to drive" merkir orðið það að ganga.

Við þekkjum það líka hvernig orðaleikir missa marks þegar þeir eru þýddir yfir á annað tungumál. Hvernig er til dæmis hægt að þýða "Hefur þú séð kúrekastígvéli?" yfir á ensku? Annað hvort getur maður þýtt kúrekastígvéli sem stígvéli fyrir kúreka, eða sem kú sem rekur stígvéli á undan sér. Ekki hvort tveggja í sömu setningu, og þar með er ómögulegt að þýða hina eiginlegu merkingu setningarinnar.

Sama gildir um þýðingu á biblíunni. Það að búa til "rétta þýðingu" er alls ekki hægt. Allar þýðingar byggja að vissu leiti á ágiskunum og úrvali, þ.e.a.s túlkun. Íslenska þýðingu væri þar af leiðandi réttara að kalla íslenska túlkun.

Reyndu sjálf(ur)

Besta leiðin til að skilja sem mest af biblíunni er auðvitað að lesa frumtextann. Að öðrum kosti er hægt að lesa textann þýddan og fletta upp í frumtextanum þegar þýðingin virðist vera loðin. (Þá mæli ég með NET þýðingunni) Einnig er hægt að nota fleiri mismunandi þýðingar og bera þær saman.

Fyrir þá sem vilja læra grísku eða hebresku myndi ég helst mæla með að námskeiði á háskólastigi. Meðal annars er hægt að sækja svoleiðs nám í guðfræðideild háskóla Íslands. En ef maður hefur nægilegan sjálfsaga er einnig hægt að læra tungumálin í sjálfsnámi. Þá þarf maður að finna sér góðar málfræðibækur, orðabækur, forrit og jafnvel upptökur af fyrirlestrum. Allt þetta er hægt að nálgast á stafrænu formi, sumt ókeypis og sumt gegn greiðslu.

Forrit

Ýmis forrit eru notuð af guðfræðingum víðsvegar um heiminn. Hér ber að nefna Logos bible software fyrir windows (og bráðum einnig mac), BibleWorks fyrir windows og Accordance bible fyrir mac. Sjálfur keypti ég forritið BibleWorks fyrir tveimur árum síðan, þótt svo að Logos standi skrefi, eða jafnvel skrefum, framar. Það sem ræður því hversu gott forritið er, er ekki forritið sjálft fyrst og fremst, heldur þær bækur sem það býður upp á. Logos er í sér flokki þegar kemur að fjölda bóka, enda eru um 7000 mismunandi rit í boði á heimasíðu forritsins (gegn greiðslu, að sjálfsögðu). Accordance þekki ég ekki vel, en BibleWorks reynir að gefa notendunum eins mikið og mögulegt er fyrir peningana. Öll forritin bjóða upp á mikilvægar þýðingar (eða túlkanir) á texta biblíunnar, sem og frumtexta, orðabækur og málfræði.

Á sviði ókeypis forrita er vert að nefna tvö þeirra. Forritið e-Sword stílar inn á einfalt notendaviðmót og auðveldan samanburð á mismunandi þýðingum. e-Sword býður upp á Strongs orðabækur fyrir grísku og hebresku, sem og BDB orðabókina fyrir hebresku. Það er þó einkennandi fyrir bækur og biblíutexta e-Sword að þær eru svo gamlar að höfundarrétturinn er runninn út. Sama gildir í raun um öll önnur forrit sem ekki er greitt fyrir. Forritið Interlinear Scripture Analyzer hefur nokkuð aðra áherslu. Þetta forrit setur nákvæma þýðingu og málfræðiútlistun undir hvert orð í nýja testamentinu. Enn sem komið er, er ekki boðið upp á málfræðiútlistun á gamla testamentinu (þ.e. hebresku).

Fyrirlestrar á stafrænu formi

Hægt er að nálgast forritið iTunes frá apple án þess að borga nokkuð fyrir. Þegar maður hefur sett forritið upp og ræst það er hægt að opna netverslun iTunes. Netverslunin býður upp á efni í ýmsum flokkum, svo sem tónlist, hljóðbækur og kvikmyndir. Einn af þessum flokkum heitir iTunes U, sem stendur fyrir "iTunes university". Undir þessum lið hafa nokkrir af þeim háskólum sem hlotið hafa mesta virðingu í bandaríkjunum boðið upp á stafræna fyrirlestra að kostnaðarlausu. Concordia Seminary, sem er lútherskur guðfræðiháskóli í St. Louis, Missouri, er einn af þessum skólum. Á þeirra svæði í iTunes U er boðið upp á fyrirlestra bæði í grísku og hebresku.

Heimildir

Hägglund, Bengt (1956, 2003) Teologins historia. Göteborg : Församlingsförlaget

Metzger, Bruce M. (1971, 2002) A textual commentary on the new testament 2. endurbót. Stuttgart : Deutsche Bibelgesellschaft og New York : United Bible Societies

Wegner, P. D. (2006). A student's guide to textual criticism of the Bible : Its history, methods & results. Downers Grove, Ill.: InterVarsity Press.

Wisløff, Carl Fr. (1946, 2000) Jeg vet på hvem jeg tror. 4. útgáfa, endubætt. Oslo : Lunde forlag

Skammstafanir

BHQ: Biblia Hebraica Quinta

BHS: Biblia Hebraica Stuttgartensia

NA27: Nestle-Aland Novum Testamentum Graece, 27. útgáfa endurbætt

Uppfært 29. des 2007

Logos

06. desember 2007 - Av:Sakki

Eins og margir vita er orðið "logos" gríska og þýðir í flestum tilfellum bara "orð". En það er ekki það sem ég er að hugsa með þessari yfirskrift. Ég er nefnilega að velta fyrir mér hvort að ég ætti að fjárfesta í forriti sem heitir Logos.

Logos or eitt af óteljandi biblíuforritum á markaðssvæði hugbúnaðar. Ég hef stundum nefnt slík forrit hér í dagbókinni og reyndar hef ég nú þegar fimm þeirra á tölvunni minni. Eitt þeirra, BibleWorks, telst meira að segja vera meðal þriggja bestu forritana. Engu að síður, af ýmsum ástæðum, kemst BibleWorks ekki með tærnar þar sem Logos hefur hælana. Líklegast hef ég ekki hugsað málið til enda þegar ég keypti BibleWorks, og látið tælast af því að það var nokkrum þúsundum ódýrara. Hér eru nokkrar ástæður fyrir því að ég íhuga nú kaup á Logos

Ég stefni að því að kaupa grísku orðabókina BDAG og hebresku orðabókina HALOT. Reyndar get ég keypt bæði þessi rit fyrir BibleWorks, en þau eru það dýr að ef ég ætla að fara að nota Logos á annað borð, borgar sig að hugsa þetta mál fyrst.
Einungis Logos býður upp á textagagrýnina sem er að finna í Nestle-Aland og Biblia Hebraica Stuttgartensia frumtextunum. Þetta er að vísu ekki mjög mikilvægt þar sem ég á báða þessa frumtexta á pappír, og þar að auki verð ég að kaupa mjög dýran aukapakka til að fá textagagrýnina.
Einungis Logos býður upp á skýringarritin Word Biblical Commenatary, orðabókina the Ancor Bible Dictionary, og önnur mikilvæg rit sem ég stefni að því að kaupa í framtíðinni. Reyndar er það þetta sem gerir Logos að vinsælasta forritinu. Það býður upp á langtum fleiri bækur/rit en öll hin forritin gera samanlagt.
Hægt er að skrifa inn ritningarstað eða efnisorð og Logos finnur á stuttum tíma öll rit í gagnagrunninum sem tengjast viðfangsefninu.
Ég á nú þegar eina bók fyrir Logos. Reyndar þarf ég ekki að kaupa forritið til að lesa bókina, því textavélin (Libronix) er ókeypis og með henni örfáar gagnlegar bækur.

Ég er að hugsa um að kaupa annað hvort original languages library eða scholars library. Er einhver sem þekkir til og myndi vilja koma með nokkur góð ráð?

Viðtal við trúleysingja

22. mars 2007 - Av:Sakki

Biblían greinir skýrt frá því að ekki allir komast inn í himinn Guðs. Dyr himins eru einungis opnar fyrir þeim sem játa Jesú Krist sem frelsara sinn. Fyrir öllum öðrum eru dyr himins lokaðar. Sá sem veit þetta og trúir því hlýtur að gera allt sem í hans valdi stendur til þess að segja sem allra flestum frá. Hvernig getur maður með góða samvisku horft upp á vini sína, ættingja, stafsfélaga, nágranna, landsmenn eða hvern sem er annan, ganga beint til glötunar?

Ég legg við YouTube myndskeið sem tekið er af heimasíðunni wayofthemaster.com Myndskeiðið er stytt útgáfa af viðtali sem tekið var við trúleysingja nokkurn. Ekki ber á öðru en að afstaða hans sé ávöxtur ítarlegrar umhugsunar og vangavelta. Hann stendur fast við sína skoðun á tilvist Guðs, en hefur einnig mjög athyglisverðar skoðanir varðandi kristindóminn.